One jechały bydlęcymi
wagonami przodem do śmierci
powróciły nie wszystkie
wymazały pamięć
Aleksandra Kann-Bogomilska, córka byłej więźniarki KL Ravensbrück
Nasze, powojenne pokolenie to dzieci tych, co cudem przetrwałi krwawy proces tworzenia Panteonu Polskich Nieśmiertelnych. Szereg z nich to właśnie Powstańcy Warszawscy. Swoje grafiki opieram bezpośrednio na historycznych, referencjach były udziałem mojej rodziny. Historia wyróżniła moją rodzinę tragicznymi doświadczeniami – to kilka pokoleń tworzących historię Warszawy.
Dziadek walczył w Bitwie Warszawskiej (1920 r.). W czasie okupacji Warszawy przez Niemców 1939 – 1943 r. organizował Ruch Oporu (Rynek Nowe Miasto). Jego wuj – legionista Piłsudskiego – policjant na Nowym Mieście, wiosną 1940 r. został zabrany do Katynia i rozstrzelany w Twerze przez NKWD.
Na wystawie prezentuję 5 grafik dedykowanych pamięci mojej mamy Heleny Królikowskiej z.d. Sobótka. Nadaję tytuł „Panteon Pamięci”. Helena należała do młodzieży Starego Miasta – wykształconej muzycznie – związanej z Konserwatorium Muzycznym oraz Chórem przy kościele Jezuitów (obecnie MB Łaskawej) przy ul. Świętojańskiej 10 w Warszawie, działającego w latach okupacji 1939-1944 r. Większość z nich należała do Ruchu Oporu i walczyła w Powstaniu Warszawskim 1944 r. Niewielu przeżyło wojnę. Chór prowadził Stanisław Dionizy Rutkowski – organista, po Konserwatorium Warszawskim. Helena śpiewała w chórze. Powiązały ich wspólne koncerty, planowali zawrzeć ślub.
Masakra Bobolanum. 2 sierpnia 1944 r. w jezuickim Domu Pisarzy (ul. Rakowiecka 61) żołnierze SS zamordowali ponad 40 osób – uczestników Mszy Św.. Stłoczyli wszystkich w suterynie, obrzucili granatami, kolejno dobijali i wreszcie podpalili. Stanisław grał na organach, zginął w masakrze, mając 26 lat. Spoczął tam pod podłogą Krypty Męczenników, z dokumentami do ślubu w kieszeni. Nigdy nie został kshumowany.
Helena – od stycznia 1942 r. harcerka XIX – tej Praskiej Drużyny im. Emilii Plater – Szare Szeregi. Walczyła w Powstaniu Warszawskim na Starym Mieście: łączniczka (broń ulotki) i sanitariuszka. 31.08.1944 r. wraz z jej matką – gnana z ludnością cywilną przez Wytwórnię Papierów Wartościowych (ul. Sanguszki) kościół św. Wojciecha (Wola) do obozu przejściowego w Pruszkowie – Dulag 121.
Następnie zabrana do Niemieckiego Obozu Koncentracyjnego Ravensbrück. W obozie obie więzione 4.09.1944 – 25.04.1945 (# 63 440, # 63 442). Poddawane pracy przymusowej w fabryce Neustadt-Glewe, Mecklenburg. Zachorowała na tyfus, leżała na rewirze. Uratowana przez lekarkę Janinę Węgierską-Paradecką. 25 kwietnia 1945 r. dzięki inicjatywie hrabiego Folke Bernadotte zabrana przez Szwedzki Czerwony Krzyż pierwszym transportem, z matkami i niemowlętami białymi samochodami do Danii, następnie do Szwecji…
Powróciła do Polski w październiku 1945 r. Przed dramatycznymi doświadczeniami ratowała się wycinając je. Zamknęła wspomnienia: okupacji, walki, obozu… Nie poddawała się. Koncentrowała na pozytywnych wartościach. Założyła rodzinę. Później samodzielnie wychowywała 2 dzieci. Pełna energii, aktywna. Pełna humoru – żartami i fortelem walczyła z przeciwnościami. Nie podawała się.
Przetrwała zmiany polityczne: karanie za udział w Powstaniu Warszawskim 1944 r., rozdzielania rodzin przez więzienia, emigracje…
Dopiero po 60-latch dowiedziałam się przez Związek Byłych Więżnów Niemeckich Obozów Koncentracyjnych 1939-45 w Kanadzie (niezwykła Polonia!) o jej pobycie w KL Ravensbrück. Spróbowałam spisać jej wspomnienia. Opublikowałam w biuletynie Związku Powstańców Warszawskich „Powstaniec Warszawski” (Nr. 1(95) 2019 r. Wciąż odmawiała przywoływać tragiczne – koncentrowała się tylko na pozytywnych wspomnieniach… (odnalazła je nawet w piekle KL Ravensbrück).
Uzupełniła wykształcenie. Pracowała jako Starszy Radca w dept. kadr Ministertwa Rolnictwa a następnie, jako Kierownik Kadr Państwowych Torów Wyścigów Konnych. Aż do emerytury w 1981 r. Otrzymała 6 odznaczeń za zasługi dla Warszawy: Srebrny Krzyż Zasługi (Rada Państwa 1964 r.), Medal 30-lecia Polski Ludowej (Rada Państwa 1974 r.), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (Rada Państwa, 1979 r.), Złota Odznaka Honorowa za zasługi dla Warszawy (Rada Narodowa M.St.Warszawy, 1980 r.), Krzyż Oświęcimski (Rada Państwa 1988 r.), Odznaka Weterana Walk o Niepodległość (Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, 1995 r.)
Hanna Haska
Art. Grafik, 08.2025 r.
Hanna Haska – Studiowała: Akademia Sztuk Pięknych, Warszawa, KC Art Institute, USA, Digital Media Studios – UToronto, Kanada. Wystawiała w Europie, Ameryce i Azji. Laureatka: Złoty Medal kanadyjskiego stowarzyszenia grafików CAPIC (1999), tytuł Zwycięzca „Konkurs Sztuki Cyfrowej MacWorld” Nowy Jork, USA (2000), III Nagroda światowego konkursu „Renesans” Muzeum Miasta Kobe (2005), Japonia, Grant Fundacja Pollock-Krasner, Nowy Jork, USA, (2006), tytuł Finalista ”Olimpiada Sztuki 2012” Londyn, Anglia. Stypendystka Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Kultura w Sieci (2020).
